„Wodna Sieć Ekologiczna – transgraniczna koncepcja ochrony i rewitalizacji rzek i jezior”
#WaterEcologicalNetwork

Cel: wzmocnienie ochrony i zachowania przyrody, różnorodności biologicznej i zielonej infrastruktury w tym na obszarach miejskich oraz ograniczenie zanieczyszczeń na granicy Polski i Litwy poprzez zastosowanie innowacyjnych rozwiązań technologicznych oraz wdrożenie systemu monitoringu jezior z wykorzystaniem autonomicznych boi wodnych i dronów na wybranych zbiornikach gmin Giżycko, Kruklanki i Troki.

Okres realizacji projektu: 1.03.2024-31.05.2026
Budżet całkowity projektu: 743.073,74 EUR
Dofinansowanie z Unii Europejskiej 80% (środki EFRR): 594.458,98 EUR
Wartość inwestycji budowy placu zabaw: 222.000 EUR (środki EFRR 177.600 EUR)

Partnerzy projektu: Fundacja Ochrony Wielkich Jezior Mazurskich (lider),  Trakų rajono savivaldybė Samorząd Rejonu Trok (Litwa), Gmina Kruklanki

„Wodna Sieć Ekologiczna” to niezwykle ważny międzynarodowy, polsko-litewski projekt na rzecz ochrony wód i dziedzictwa naturalnego naszego regionu, dzięki któremu udało się wdrożyć nowoczesne technologie dla ochrony jezior.

Na Mazurach pojawił się pierwszy i jedyny taki w Polsce dron wodny, badający czystość wód, autonomiczna boja pomiarowa i mobilne mierniki jakości wody, tworzące wspólnie, pilotażowy mobilny System Monitorowania Jakości Wody. Dron wodny bada parametry wody, mapuje zanieczyszczenia na dużych obszarach i służy edukacji ekologicznej.

Powstał „Program ochrony i rewitalizacji rzek, jezior i innych siedlisk wodnych na obszarze przygranicznym” w języku polskim i litewskim, z rekomendacjami dla samorządów i mieszkańców, informacjami o stanie wód i możliwościach monitoringu wód z wykorzystaniem wodnego drona FOWJM, boi i mobilnych mierników.

W gminie Kruklanki, w miejscowości Sołtmany, otwarte zostało również lokalne Centrum Edukacji Ekologicznej, gdzie mogą być kontynuowane warsztaty i projekty badawcze z udziałem mieszkańców, dzieci i młodzieży oraz gości odwiedzających Mazury i okolice Kruklanek. 

Stworzona została również pierwsza aplikacja mobilna „Kraina Wielkich Jezior”, mapująca punkty zrzutu nieczystości z jachtów, pokazująca krajoznawczo i kulturowo Mazury oraz litewskie Troki, dziedzictwo naturalne, kulturowe, kulinarne, sztuka i rękodzieło, które w aplikacji mają swój specjalny szlak, miejsca znane i te, które wspólnie odkrywamy, najważniejsze punkty przyrodnicze i kulturowe na mapie Mazur i litewskich Trok. Zaznaczone również punkty zbiórki odpadów na terenach leśnych i rekreacyjnych nad wodą, z podpowiedziami jak śmieci segregować, kompleksowo w jednym miejscu eko baza wiedzy i zebrane przydatne informacje dla żeglarzy, mieszkańców i turystów. W jednym miejscu ciekawostki i praktyczne informacje. Aplikacja zawiera wiele tras i szlaków, miejsca warte zobaczenia, również te mniej znane, są tu eko ciekawostki, aktualności, wydarzenia, ekoporadnik, pogoda, biblioteka dźwięków, w jednym miejscu natura, kultura i przydatne informacje dla mieszkańców i turystów, podane w praktyczny sposób dzięki interaktywnej mapie i przyjaznym funkcjom. Już teraz w aplikacji jest 70 tras i 300 obiektów. I będą kolejne. Aplikacja jest trzyjęzyczna, w jęz. polskim, angielskim i litewskim, zawiera też informacje o litewskich Trokach i stanowi to wartość całego transgranicznego projektu.

Działamy razem. Wodna sieć to wiele ciekawych, międzypokoleniowych działań i wydarzeń, angażujących lokalną społeczność. Odbyły się Transgraniczne Dni Ziemi i Piknik Ekologiczny, międzynarodowe obozy dzieci i młodzieży, „Zielona szkoła” w Giżycku, obóz nurkowy ze sprzątaniem dna jeziora w Trokach, warsztaty przyrodnicze z nauczycielami, ornitologiczne, zero waste, badawcze i ekologiczne warsztaty artystyczne z elementami lasoterapii, transgraniczny konkurs plastyczny z okazji Dnia Wody dla dzieci z Polski i Litwy „Mój wymarzony ekologiczny plac zabaw”, edukacyjne rejsy z okresowymi pomiarami czystości jezior, wspólny monitoring wód i sprzątanie świata.

Na zakończenie międzynarodowa konferencja naukowa „Water Ecological Network” podsumowująca wyniki i działania, w gronie specjalistów, samorządowców, mieszkańców, naukowców, młodzieży, nauczycieli, instytucji przyrodniczych i środowiskowych, parków krajobrazowych, nadleśnictw, uczelni, stowarzyszeń, przedsiębiorców. Rozmowy o ochronie wód i działaniach zapobiegających dalszej degradacji jezior, rzek i innych zbiorników wodnych. Bardzo wartościowe spotkanie, gdzie udało się skupić tak wiele osób, instytucji i stworzyć inspirującą przestrzeń do rozmów o ekologii, zrównoważonym rozwoju obu regionów i lokalnych potrzebach.

W ramach projektu powstał również ekologiczny, wielki, drewniany plac zabaw „Mazurski Szczupak” jako początek do „Aqua Mazury” | Świat Wody i Przyrody przy siedzibie Fundacji w Giżycku, nowoczesnego centrum edukacji ekologicznej, interaktywnych wystaw, prowadzenia lekcji, organizacji warsztatów, które jako Fundacja planujemy utworzyć. „Mazurski Szczupak” ma służyć mieszkańcom regionu, z terenu gmin członkowskich FOWJM. Plac zabaw jest wyjątkowy w skali regionu, to wielka, drewniana ryba, gdzie możliwe są różne aktywności, wspinanie, balansowanie, skakanie, zwisanie na rękach, zjeżdżanie i zabawy sensoryczne. Mazurski szczupak jest okazały, ma prawie 4 m wysokości i 12 m długości, w najszerszych punktach ponad 7 m szerokości. W strefie rekreacyjnej jest też drewniana, klimatyczna łódka, siatki do wspinaczki, sensoryczny kubełek obrotowy, ławeczki, wkomponowane kosze na odpady, plac jest ogrodzony, są też tablice edukacyjne z ciekawymi przyrodniczymi informacjami. Zabawki są certyfikowane i odporne na warunki atmosferyczne. Wszystkie drewniane elementy urządzeń wykonane są w 100% z drewna akacjowego, pochodzącego ze zrównoważonych europejskich źródeł, farby do kolorowych elementów i impregnacji przyjazne dla środowiska, wykorzystane tworzywa sztuczne nadają się do recyklingu, nie zawierają metali ciężkich i wykonane są z wykorzystaniem materiałów z odzysku. A wszystko możliwe dzięki lokalnym pomysłom, międzynarodowej, dobrej polsko-litewskiej współpracy i pozyskaniu środków europejskich Interreg Litwa-Polska.

„Wodna Sieć Ekologiczna – transgraniczna koncepcja ochrony i rewitalizacji rzek i jezior | 
Water Ecological Network – cross-border concept of protection and revitalization of rivers and lakes” 
Projekt LTPL00027 realizowany w ramach Programu Współpracy Interreg Litwa – Polska 2021-2027, współfinansowany ze środków Unii Europejskiej

www.lietuva-polska.eu 

Partnerzy projektu
Fundacja Ochrony Wielkich Jezior Mazurskich | Trakų rajono savivaldybė Samorząd Rejonu Trockiego (Litwa) | Gmina Kruklanki

Koordynatorem i liderem projektów jest Fundacja Ochrony Wielkich Jezior Mazurskich z siedzibą w Giżycku. FOWJM działa na Mazurach od 1991 roku, jako organizacja pozarządowa skupiająca samorządy regionu. Powstała jako pierwsza taka, samorządowa sieć w regionie i jedna z pierwszych organizacji środowiskowych w Polsce. Fundacja inicjuje, koordynuje i wspiera działania proekologiczne na obszarze Wielkich Jezior i terenach sąsiednich, realizuje projekty chroniące mazurską przyrodę i prowadzi szeroko edukację ekologiczną. Fundacja wdrożyła i koordynuje „Masterplan” dla Regionu Wielkich Jezior Mazurskich, będący dokumentem strategicznym dla zrównoważonego rozwoju WJM. Od 2000 roku przy Fundacji działa Mazurskie Centrum Edukacji Ekologicznej, którego celem jest podejmowanie inicjatyw proekologicznych, podnoszenie wiedzy i świadomości ekologicznej. Od 2024 roku FOWJM jako jedyny przedstawiciel Polski, jest członkiem międzynarodowego stowarzyszenia nEUlakes – Sieć Europejskich Jezior. W 2026 roku Fundacja Ochrony Wielkich Jezior Mazurskich obchodzi 35-lecie działalności #35latFOWJM.

Info, foto, opracowanie: FOWJM | M. Kulas-Szyrmer