Rok 2026 | 35 lat Fundacji Ochrony Wielkich Jezior Mazurskich

Fundacja Ochrony Wielkich Jezior Mazurskich ma już 35 lat! Wiele działań, kluczowe inwestycje w ochronę środowiska od 1991 roku na szlaku Wielkich Jezior, nowoczesne technologie, sieciowanie współpracy, lokalne potrzeby, szersze spojrzenie i międzynarodowe projekty, edukacja ekologiczna, budowanie świadomości i uwrażliwianie na naturę. To nasz wspólny kurs na czyste jeziora.

W ramach jubileuszu 35-lecia działalności 19 czerwca 2026 odbyły się uroczyste obchody, Rada Fundacji i konferencja naukowa „W trosce o jeziora – 35 lat wspólnych działań i nowych wyzwań”, w Multimedialnym Centrum Żeglarstwa i Ekologii Memuak w Sztynorcie, wyjątkowym miejscu na mapie Mazur. To czas podsumowań działań i projektów na rzecz jezior, plany na przyszłość i wdrożenie innowacji, o czym opowiedziała prezes FOWJM Magdalena Fuk. Prelekcje wybitnych naukowców z Uniwersytetu Gdańskiego, o zmianach klimatu dr Janusz Filipiak z Pracowni Badań Klimatu i „Dlaczego ochrona jezior jest taka trudna” prof. dr hab. inż. Julita Dunalska z Centrum Monitoringu i Ochrony Wód. Odbyły się ważne dyskusje w gronie członkowskich samorządów, przedstawicieli instytucji środowiskowych i wodnych, pierwszych prezesów FOWJM Romana Stańczyka i Jana Grabowskiego, omówieniem prac Parlamentarnego Zespołu ds. Ochrony Jezior przez przewodniczącą zespołu, senatorkę RP Jolantę Piotrowską, giżycczankę, do 2018 również prezes Fundacji, której jeziora i Mazury są bardzo bliskie.

Dzięki partnerstwu w Sieci Europejskich Jezior nEUlakes i współpracy z Iseo we Włoszech, 2 lipca 2026 odbył się jubileuszowy koncert fortepianowy „Enrico Intra: the italian mood | Enrico Intra: włoski klimat”, jednego z najbardziej znanych wirtuozów jazzowych w Europie. Wydarzenie było częścią oficjalnej wizyty delegacji z Iseo na czele z Riccardo Venchiaruttim burmistrzem miasta Iseo, prezesem Visit Lake Iseo i przewodniczącym stowarzyszenia nEUlakes z siedzibą w Iseo. Wspólnie łączymy europejskie jeziora, wodę, naturę i kulturę. Maestro Enrico Intra, włoski pianista, pochodzący z Mediolanu znamienity jazzman, wykładowca, kompozytor i dyrygent, wypełnił salę koncertową Państwowej Szkoły Muzycznej I stopnia w Giżycku po brzegi. Na to wyjątkowe wydarzenie zaprosiliśmy wszystkie gminy członkowskie Fundacji, partnerskie instytucje i organizacje, bo bardzo ważne są relacje i wspólne budowanie naszej lokalnej tożsamości, i przyszłości. Wspólnie celebrowaliśmy jubileusz Fundacji, a także 91. urodzin naszego artysty. Pięknym i zaskakującym akcentem na zakończenie koncertu, był wspólny występ wybitnie uzdolnionej małej pianistki z Olecka, przyszłej uczennicy szkoły muzycznej, która na koncert przyjechała ze swoimi rodzicami. Niewidoma dziewczynka zachwyciła publikę i samego mistrza Enrico Intrę. Ważnym momentem wieczoru było także wystąpienie wojewody warmińsko-mazurskiego Radosława Króla, który wręczył na ręce prezes Fundacji i wiceprzewodniczącego Rady Fundacji Marka Jasudowicza symboliczny żagiel, ze słowami uznania działalności i 35 lat kursu na czyste jeziora.

W jubileuszowym roku towarzyszą nam akcje i międzynarodowe przedsięwzięcia, reprezentowaliśmy Polskę, Warmię i Mazury na Europejskim Festiwalu Jezior w Iseo, gdzie mazurskie jeziora były gościem honorowym, przy tej okazji dziękujemy za wsparcie Samorządowi Województwa Warmińsko-Mazurskiego, włączamy się w ważne lokalne i ogólnopolskie inicjatywy, jesteśmy z edukacyjnym punktem na Dniu Wyspy Giżyckiej, „Mazurskich Spotkaniach z Wodą, Rybą i Tradycją” w Młynie Kulturalnym w Budrach, patronujemy kampanii edukacyjnej 10GG „10 grzechów głównych nieświadomego turysty” w tym roku pod hasłem „Twoje wakacje wpływają na wodę” na zaproszenie „Wodne Sprawy”, a dzięki współpracy obecni z eko przekazem dbałości o jeziora i  wodnym spotem, który witają gości w Porcie Lotniczym Olsztyn – Mazury oraz na najdłuższym wakacyjnym festiwalu filmowym w Polsce „Kino Letnie Sopot-Zakopane” i jedynym w Europie, kinie jachtowym w giżyckiej Ekomarinie nad jeziorem Niegocin.

Towarzyszy nam również „Wiatr w żagle”, motyw przewodni i specjalnie stworzona inkografia akwareli lokalnego artysty, edukatora przyrodniczego Piotra Bogdaszewskiego, która podkreśla ważny moment i jubileuszowy rok Fundacji, dbałość o jeziora i 35 lat wspólnej pracy na rzecz regionu i naszych jezior. W ten symboliczny, mazurski sposób dziękujemy naszym Partnerom, Przyjaciołom, Gminom członkowskim Fundacji Ochrony Wielkich Jezior Mazurskich, za wspólną pracę na rzecz regionu i 35 lat nieprzerwanej działalności na rzecz naszych jezior.

DLACZEGO FUNDACJA

Fundacja Ochrony Wielkich Jezior Mazurskich działa od 1991 roku, czyli od ponad 35 lat na Mazurach, jako organizacja pozarządowa skupiająca samorządy regionu. Powstała jako pierwsza taka, samorządowa sieć w regionie i jedna z pierwszych organizacji środowiskowych w Polsce. Fundacja ma swoją siedzibę w Giżycku, inicjuje, koordynuje i wspiera działania proekologiczne na obszarze Wielkich Jezior i terenach sąsiednich. Zapewnia doradztwo gminom, tworzy ramy do realizacji inwestycji proekologicznych na Mazurach, realizuje projekty chroniące mazurską przyrodę i prowadzi szeroko edukację ekologiczną. Popiera projekty mające na celu ochronę powietrza i zastosowanie alternatywnych źródeł energii. Od lat jest regionalnym koordynatorem wielu akcji i kampanii ekologicznych, pobudza do aktywności dzieci, młodzież i osoby dorosłe. Prowadzi działania na rzecz ochrony flory i fauny Mazur, inicjując tworzenie ścieżek przyrodniczo-edukacyjnych, eko wydarzenia, innowacyjny monitoring jezior z dronem wodnym #WodnaSiećEkologiczna, mamy też aplikację Kraina Wielkich Jezior. Wspiera merytorycznie projekty ekologiczne, realizowane przez placówki oświatowe regionu i małe lokalne organizacje pozarządowe. Fundacja wdrożyła i koordynuje „Masterplan” dla Regionu Wielkich Jezior Mazurskich, będący dokumentem strategicznym dla zrównoważonego rozwoju WJM. Od 2000 roku przy Fundacji działa Mazurskie Centrum Edukacji Ekologicznej. FOWJM jako jedyny przedstawiciel Polski, jest również członkiem międzynarodowego stowarzyszenia nEUlakes – Sieć Europejskich Jezior. 

Na początku lat 90. Mazury, wyjątkowy region tysiąca jezior, zmagał się z poważnymi problemami, zanieczyszczeniem wody, brakiem kanalizacji, niekontrolowanym rozwojem turystyki i brakiem spójnej wizji, jak temu zaradzić. W 1991 roku zrodził się pomysł powołania organizacji, która zadba o czystość jezior i rozwój Mazur w zgodzie z naturą. Tak powstała Fundacja Ochrony Wielkich Jezior Mazurskich, z inicjatywy lokalnych władz, społeczników i samorządów. Była jedną z pierwszych organizacji środowiskowych w Polsce i działała w imieniu całego regionu. Od początku Fundacja miała nadrzędny cel, chronić to co najcenniejsze, wodę, przyrodę i dziedzictwo Mazur. Dzięki współpracy samorządów, mieszkańców, specjalistów, udało się zrealizować kluczowe inwestycje dla ochrony wód, wybudowano kilometry sieci kanalizacyjnych, oczyszczalnie ścieków, stacje uzdatniania wody. Wcześniej ścieki bytowe i przemysłowe, lądowały bezpośrednio w jeziorach.

Mazury były jednym z pierwszych regionów w Polsce z tak kompleksową wizją ochrony środowiska, z oceną jego stanu, ustaleniem działań ochronnych i naprawczych, hierarchii ważności projektów i wariantowym scenariuszem działań, ujętych w ramach Masterplanu, pierwszego strategicznego dokumentu dla zrównoważonego rozwoju regionu. Powstały nowoczesne oczyszczalnie ścieków, na przestrzeni lat oczyszczalnie były również modernizowane, kilometry sieci kanalizacji, wodociągowych, stacji uzdatniania wody i co najważniejsze, jeziora znów zaczęły być czyste i bezpieczne do kąpieli. Fundacja zadbała też o edukację, rozpoczęły się pierwsze warsztaty w szkołach, akcje sprzątania brzegów, wydarzenia ekologiczne, bo ochrona środowiska to również ludzie i ich świadomość.

Dziś Fundacja Ochrony Wielkich Jezior Mazurskich działa już ponad 35 lat, współpracuje ściśle z kilkudziesięcioma gminami, instytucjami z Polski i zagranicy, naukowcami, edukatorami, lokalnymi instytucjami ochrony przyrody, społecznikami, szkołami, młodzieżą. Angażuje się w projekty inwestycyjne i społeczne na rzecz lokalnych społeczności i członkowskich gmin. Podejmuje wiele działań na rzecz ochrony jezior, wdrażając nowoczesne technologie – na Mazurach pojawił się pierwszy w regionie i pierwszy taki w Polsce dron wodny, badający jakość wód, który z autonomiczną boją pomiarowa i mobilnymi miernikami jakości wody tworzy System Monitorowania Jakości Wody, sieciuje interdyscyplinarnie współpracę w ramach lokalnych i międzynarodowych projektów, prowadzi szeroko edukację ekologiczną, uwrażliwiając na naturę, to jest klucz do zmian, bo wtedy za to, co nas otacza, jesteśmy bardziej odpowiedzialni. 

Cały czas niezwykle ważnym elementem działań jest edukacja ekologiczna. „Ochrona Wielkich Jezior Mazurskich zaczyna się od codziennych decyzji każdego użytkownika wody, żeglarza, turysty, mieszkańca, nas wszystkich. Jednym z najważniejszych wyzwań pozostaje odpowiedzialne korzystanie z infrastruktury sanitarnej przez żeglarzy. W szczycie sezonu po mazurskich jeziorach pływa około 15 tys. jachtów, ich załogi liczą łącznie nawet 100 tys. osób, to duże pływające miasto. Na 161 portów jedynie w 41 można opróżnić toalety chemiczne,  a tylko 26 ekomarin posiada pompy do odbioru nieczystości z jachtów. Nielegalne zrzuty ścieków z toalet jachtowych, choć często niewidoczne, mają realny wpływ na jakość wody, stan ekosystemów i bezpieczeństwo kąpielisk. Dlatego tak ważna jest edukacja ekologiczna i ułatwianie żeglarzom odpowiedzialnych wyborów. To właśnie z tej potrzeby stworzyliśmy pierwszą na Mazurach aplikację, mapującą punkty odbioru nieczystości z jachtów, by pokazać, że ochrona jezior może i powinna iść w parze z nowoczesnymi rozwiązaniami, i że jest to całkiem proste. To tylko nasz wybór. To również odpowiednie rozwiązania prawne, zmiana przepisów i wymóg plombowania zbiorników w jachtach, współpraca wszystkich instytucji w tym zakresie, dostrzeżenie wagi problemu i systemowe podejście do sanitacji jezior, tworzenie kolejnych, dostępnych punktów odbioru na wodnym szlaku. Czyste jeziora są wspólną odpowiedzialnością nas wszystkich. I poza inwestycjami w ochronę środowiska, niezwykle ważna jest cały czas edukacja ekologiczna, uwrażliwianie na naturę, bo wtedy bardziej ją czujemy i jesteśmy za nią bardziej odpowiedzialni.  – Fundacja Ochrony Wielkich Jezior Mazurskich.

„Razem możemy wpłynąć na przyszłość Wielkich Jezior Mazurskich. Każdy nowy projekt, działanie, nawiązana współpraca jest krokiem na wspólnej drodze, której celem jest harmonia między człowiekiem a naturą. Dążymy do tego, by Mazury pozostały zieloną oazą dla przyszłych pokoleń, miejscem, gdzie prawda o naszej odpowiedzialności wobec środowiska jest odkrywana na nowo, przy każdym spacerze brzegiem jeziora.” – prezeska FOWJM Magdalena Fuk.

Staramy się, by wszystkie nasze aktywności i działania były spójne, stanowiły kontynuację podjętych inicjatyw i taki też mają charakter prowadzone akcje przez działające od 2000 roku przy FOWJM Mazurskie Centrum Edukacji Ekologicznej. Nasza subregionalna edukacja ekologiczna na Szlaku Wielkich Jezior to między innymi „Mazurskie Zielone Lekcje” i „Zielona Świadomość” ze wsparciem Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Olsztynie, gdzie odbyło się mnóstwo zajęć, spotkań, lekcji w terenie, spacery z leśnikiem, rejsy ekologiczne, rajdy rowerowe, zależało nam bardzo na pokazaniu lokalnych instytucji zajmujących się ochroną przyrody i edukacją przyrodniczą, wiele osób, nauczycieli po raz pierwszy słyszało i było w miejscach, które mamy na wyciągnięcie ręki, które są kilkanaście, kilkadziesiąt kilometrów od nas jak Kumak, Memuak, Mazurski Park Krajobrazowy, czy Puszcza Romincka.

Edukacją obejmujemy blisko 240 tys. mieszkańców na obszarze 23 gmin, w tym 200 szkół, pokazujemy żywy świat natury, który można dotknąć, a nasze akcje angażują w działania nauczycieli, uczniów, mieszkańców, także odwiedzających nas gości, wszystkich korzystający z dóbr natury, akwenów, szlaków, miejsc dziedzictwa naturalnego, czytelników naszych kanałów informacyjnych, uczestników debat, spotkań, warsztatów z udziałem i w partnerstwie z FOWJM. Działamy razem. to nasza Wodna Sieć, wiele ciekawych, międzypokoleniowych działań i wydarzeń, angażujących lokalną społeczność, młodzież, dorosłych, seniorów, ludzi w każdym wieku.

W ramach projektu „Wodna Sieć Ekologiczna | Water Ecological Network” powstał również ekologiczny, wielki, drewniany plac zabaw „Mazurski Szczupak” jako początek do „Aqua Mazury” | Świat Wody i Przyrody przy siedzibie Fundacji w Giżycku, nowoczesnego centrum edukacji ekologicznej, interaktywnych wystaw, prowadzenia lekcji, organizacji warsztatów, które jako Fundacja planujemy utworzyć. Będzie to nowoczesna baza działań Mazurskiego Centrum Edukacji Ekologicznej, które działa przy Fundacji już od 2000 roku. W samej siedzibie Fundacji w zabytkowym budynku po byłej szkole rybackiej przy Łuczańskiej 1, stworzyć chcemy wyjątkową przestrzeń edukacji, lokalnego dziedzictwa, interaktywnej nauki, opowieści o wodzie, jeziorach oraz przyrodzie Mazur, by ją dotknąć i poczuć, by uwrażliwiać na to co ważnego wokół. Tu mogą być organizowane warsztaty ekologiczne i przyrodnicze dla dzieci z regionu Wielkich Jezior Mazurskich, nawiązujące do historii i kultury, naturalnie możemy łączyć naukę z ruchem, zabawą i bliskim kontaktem z naturą. To wartość całego projektu. To trzeci taki plac zabaw Polsce i pierwszy na Warmii i Mazurach. Ekologiczna strefa z drewnianą rzeźbą szczupaka, powstała dzięki pozyskanym przez Fundację środkom UE Interreg Litwa-Polska. „Mazurski Szczupak” zaprasza gości i mieszkańców regionu, to nowy punkt zwiedzania dzieci z gmin członkowskich Fundacji podczas wycieczek edukacyjnych.

Edukacja, edukacja. I budowanie lokalnej tożsamości. To misja FOWJM. Edukując w swoich lokalnych społecznościach, chronimy dziedzictwo naturalne i mamy wpływ na zrównoważony rozwój Wielkich Jezior Mazurskich. Spotkania dzieci i młodzieży, wspólne warsztaty, poznawanie się. To sens i przyszłość. “Ile pozytywnych emocji, uśmiechu i ciekawości w młodych ludziach tyle pewności, że to co robimy wspólnie ma sens, że przed nami czas pełen dobrej współpracy i mądrych rozwiązań, tworzonych w zgodnie z naturą, codziennych działań, które realnie mogą zmieniać świat na lepszy!” Uwrażliwiamy na świat, łączymy naturę, kulturę, sztukę. Promujemy zrównoważony rozwój i pokazujemy dziedzictwo naturalne regionu jako unikalne dobro, o które wspólnie powinniśmy dbać.

„Wokół natury i ekologii skupiamy wszelkie, cenne lokalne aktywności, lokalną sztukę, twórczość, dziedzictwo kulinarne, historię, mazurskość, które dopiero w takiej symbiozie pokazują naszą tożsamość. Zależy nam na angażowaniu lokalnych społeczności z terenu gmin, które współtworzą fundację, by sami mieszkańcy czuli się częścią nowych projektów i ze swoją energią tworzenia tu i teraz, byli ich ważną częścią. Człowiek potrzebuje natury, jej bliskości i oddziaływania na co dzień, to ma wpływ na nasz dobrostan, my przekażmy naturze trochę od siebie, by myśleć i działać w idei zrównoważonego rozwoju, bo to nasze jutro. I nie zawsze są to duże, globalne projekty. Czasem wystarczą nasze małe, codzienne wybory, ale to właśnie te decyzje, na co dzień, mają największe znaczenie.” – Małgorzata Kulas-Szyrmer członkini zarządu FOWJM.

APLIKACJA KRAINA WIELKICH JEZIOR

Zachęcamy przy tej okazji, by zapoznać się ze stworzoną przez Fundację pierwszą aplikacją mobilną „Kraina Wielkich Jezior”, która mapuje punkty zrzutu nieczystości z jachtów i pokazuje, krajoznawczo i kulturowo Mazury oraz litewskie Troki, dziedzictwo naturalne, kulturowe, kulinarne, sztukę i rękodzieło, które w aplikacji mają swój specjalny szlak, miejsca znane i te, które wspólnie odkrywamy, najważniejsze punkty przyrodnicze i kulturowe na mapie Mazur i Trok. Interaktywna mapa pokazuje lokalizacje odbioru nieczystości ciekłych z jachtów na szlaku Wielkich Jezior Mazurskich, zaznaczone są również punkty zbiórki odpadów na terenach leśnych i rekreacyjnych nad wodą, pszoki i punkty na elektrośmieci z podpowiedziami jak śmieci segregować, kompleksowo w jednym miejscu eko baza wiedzy i zebrane przydatne informacje dla żeglarzy, mieszkańców i turystów.

Aplikacja zawiera wiele tras i szlaków, parki i rezerwaty, atrakcje, miejsca warte zobaczenia, również te mniej uczęszczane, są eko ciekawostki, aktualności z regionu, wydarzenia skupiające #imprezynaturalnie, ekoporadnik, pogoda, biblioteka dźwięków, w jednym miejscu natura, kultura, sztuka i rzemiosło, dziedzictwo kulinarne, przyjaciele i partnerzy, polecane aplikacje Kumak w Urwitałcie, czy Mazurski Park Krajobrazowy, przydatne informacje dla mieszkańców i turystów, podane w praktyczny sposób dzięki interaktywnej mapie i przyjaznym funkcjom. Już teraz w aplikacji jest ponad 70 tras i 400 obiektów. I będą kolejne. Aplikacja jest rozwijana, trzyjęzyczna, w jęz. polskim, angielskim i litewskim, zawiera też informacje o zaprzyjaźnionych, litewskich Trokach, co stanowi wartość całego transgranicznego projektu.

W jednym miejscu zebrane ciekawostki i praktyczne informacje, które pomogą bezpiecznie poruszać się po jeziorach, odkrywać najpiękniejsze zakątki transgranicznego regionu, również te mniej oczywiste, i działać w zgodzie z naturą. W ten sposób możemy dzielić się wiedzą i edukować. Polecamy.

foto: FOWJM / M. Kulas-Szyrmer, M. Fuk, UGG A. Duda-Kochańska